Inwestycje bezpośrednie zagraniczne a prawo własności intelektualnej w Polsce

IBAF-profilowe-294x300

Na polskim gruncie Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne (BIZ) utożsamiane są często z opartymi na produkcji przemysłowej greenfieldami lokowanymi w Specjalnych Strefach Ekonomicznych (SSE). W kontekście BIZ, słowo greenfield oznacza "zielone pole", na którym wyrasta najczęściej fabryka jakiegoś rozpoznawalnego międzynarodowego koncernu. Okazuje się jednak, że w miarę kształtowania się w Polsce kapitału intelektualnego – mierzonego m.in. za pomocą odsetka kapitału niematerialnego (z ang. intangible capital) w PKB – zielone pola zaczynają przyciągać również super nowoczesne laboratoria naukowe, filie ICT i BPO. A to oznacza już pewne wymierne korzyści dla polskich przedsiębiorstw.

28Wspomniane wyżej inwestycje oparte na wiedzy potrzebują dobrego klimatu inwestycyjnego, co jest standardowym punktem wyjścia dla wszystkich inwestycji (nie tylko wiedzointensywnych) oraz korzystnego prawa własności intelektualnej. Ta własność to zarówno prawo autorskie jak i własność przemysłowa, czyli takie wartości, które są niematerialnymi składnikami majątku. Dla przedsiębiorstwa międzynarodowego ważne jest, aby były one dobrze chronione oraz żeby mieć możliwość ich licencjonowania, co może być dodatkowym źródłem przychodów.

Inwestycje oparte na wiedzy dzielą się nią również w inny sposób. Jeśli kraj goszczący znajduje się w stadium rozwoju, co pozwala na absorbcję wiedzy, lokalne przedsiębiorstwa mogą włączyć się w globalne łańcuchy produkcji. W innowacyjnych gospodarkach to właśnie własność intelektualna jest jednym z głównych determinant tworzących przewagę konkurencyjną.

W Polsce podstawowymi aktami prawnymi regulującymi własność intelektualną są: ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 Nr 24 poz. 83) i ustawa Prawo własności przemysłowej (Dz.U. 2001 Nr 49 poz. 508). Pierwsza reguluje przepisy w sferze: dorobku literackiego, dziennikarstwa, nauki, muzyki informatyki i wielu innych dziedzin aktywności twórczej. Określa ona m.in. zasady udzielania licencji, przenoszenia praw i korzystana z praw autorskich. Natomiast druga dotyczy ochrony wartości przy użyciu takich środków jak: patenty, prawa ochronne na wzory użytkowe, prawa rejestracji na wzory przemysłowe, prawa ochronne na znaki towarowe, prawa z rejestracji na oznaczenia geograficzne oraz instrumenty do zwalczania nieuczciwej konkurencji.

W Polsce patent może być przyznawany maksymalnie na 20 lat. Procedury zgłoszeniowe złożyć można w systemie krajowym, europejskim i międzynarodowym. W przypadku wzoru użytkowego ochrona trwa 10 lat – jest formą mniej restrykcyjną niż patent. Z kolei wzór przemysłowy to instrument ochrony, który udzielany jest na maksymalnie 25 lat. W stosunku do powyższych form ochrony jest to zdecydowanie najszybszy sposób ochrony własności przemysłowej – uzyskać go można z reguły już 2-3 miesiące po rejestracji wniosku.

Za naruszenie praw własności uznaje się takie działania jak: naśladowanie, podrabianie oznaczeń, nieautoryzowane kopiowanie itp.. Z reguły w pierwszej kolejności naruszyciel otrzymuje tzw. list ostrzegawczy po czym uruchomione zostają roszczenia, których celem jest naprawa albo pokrycie szkody.

Inwestycje bezpośrednie wiążą się z kosztami transferu kapitału, technologii i kapitału niematerialnego (wiedzy menadżerskiej i know-how). Dlatego też, korporacje międzynarodowe zanim podejmą ryzyko wejścia na obce rynki sprawdzają jak mogą na nich chronić swoją własność. Chronić mogą na przykład formuły chemiczne, które tworzą unikatowy produkt, a które można relatywnie łatwo skopiować jeśli tylko zna się proces.

Sama obecność prawa własności jeszcze nie jest warunkiem wystarczającym, podnoszącym atrakcyjność kraju w relacji do innych krajów świata. Ważne jest również to, czy instytucje obecne w kraju goszczącym wykonują to prawo oraz czy robią to efektywnie – np. jak szybko. Międzynarodowy Wskaźnik Prawa Własności (ang. The International Property Rights Index) uplasował Polskę w 2015 roku na 41 miejscu wśród wszystkich 129 badanych krajów na świecie z wartością wskaźnika 6.2. Na wynik ten składały się: ocena otoczenia prawnego i politycznego – w tym ocena niezawisłości sędziowskiej, praworządność, stabilność polityczna i kontrola korupcji; ocena prawa własności (z wyłączeniem praw własności intelektualnej, która stanowi osobną kategorię) – w tym ochrona własności, rejestrowanie własności, dostęp do kredytu oraz wspomniana już ocena prawa własności intelektualnej – w tym prawo własności intelektualnej, ochrona patentowa i ochrona praw autorskich.

Stabilna praca instytucji odpowiedzialnych za prawidłowe wykonywanie prawa własności intelektualnej – przede wszystkim sądownictwa nieobarczonego reżimem politycznym stanowi ważny element kształtowania łańcuchów produkcji, w których następuje dyfuzja wiedzy z przedsiębiorstw międzynarodowych. Dlatego, jeśli Polska ma wkroczyć na drogę gospodarki opartej na wiedzy ważne jest, aby zwracać szczególną uwagę na pracę wymiaru sprawiedliwości. 


Łukasz CYWIŃSKI

Instytut Badań i Analiz Finansowych

źródło: gpwmedia.pl

PARTNERZY:
Rekrutacja WSIiZ!